Czy Ewangelie Nowego Testamentu to prawdziwe relacje naocznych \u015bwiadk\u00f3w Jezusa Chrystusa, czy mo\u017ce z biegiem czasu zosta\u0142y one zniekszta\u0142cone? Czy powinni\u015bmy rozumie\u0107 teksty Nowego Testamentu tylko w kategoriach wiary czy mo\u017ce istniej\u0105 dowody ich wiarygodno\u015bci?<\/p>\n\n\n\n
Jeden z czo\u0142owych reporter\u00f3w prowadz\u0105cych serwisy informacyjne w telewizji ABC, Peter Jennings, wybra\u0142 si\u0119 do Izraela, aby nakr\u0119ci\u0107 program o Jezusie Chrystusie. \u201eThe Search for Jesus\u201d [W poszukiwaniu Jezusa] skupia\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 pytania o historyczn\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 osoby Jezusa z Nowego Testamentu.<\/p>\n\n\n\n
W swoim programie Jennings zawar\u0142 opinie na temat Ewangelii, kt\u00f3rych udzielili profesor Uniwersytetu DePaul, John Dominic Crossan, jego trzech koleg\u00f3w z seminarium Jesus Seminar<\/em> i dw\u00f3ch innych badaczy Biblii. (Jesus Seminar<\/em> to grupa naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy debatuj\u0105 na temat spisanych s\u0142\u00f3w Jezusa i jego czyn\u00f3w, a nast\u0119pnie u\u017cywaj\u0105 w g\u0142osowaniu czerwonych, r\u00f3\u017cowych, szarych lub czarnych koralik\u00f3w do wyra\u017cenia zdania o tym jak wiarygodne s\u0105 wed\u0142ug nich okre\u015blone teksty ewangeliczne.)[1<\/u>]\n\n\n\n Niekt\u00f3re komentarze by\u0142y szokuj\u0105ce. A oto, w og\u00f3lnokrajowej telewizji dr Crossan nie tylko podaje w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 80% z tego, co powiedzia\u0142 Jezus, ale te\u017c neguje jego b\u00f3stwo, cudy i zmartwychwstanie. Obraz Jezusa zaprezentowany przez Crossana wyra\u017anie zaintrygowa\u0142 Jenningsa.<\/p>\n\n\n\n Odnajdywanie prawdy w historiach biblijnych to zawsze dobry materia\u0142 medialny i dlatego co roku Time<\/em> i Newsweek<\/em> wyruszaj\u0105 w poszukiwaniu tematu na ok\u0142adk\u0119, kt\u00f3rym mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 Maryja, Jezus, Moj\u017cesz lub Abraham. Albo… Kto wie, mo\u017ce w tym roku b\u0119dzie nim \u201eBob: Nieopowiedziana historia zaginionego 13. aposto\u0142a\u201d.<\/p>\n\n\n\n To \u015bwiat rozrywki, wi\u0119c poszukiwania nigdy nie ustaj\u0105 ani nie odpowiadaj\u0105 na pytania. Inaczej temat by si\u0119 wyczerpa\u0142, a program sko\u0144czy\u0142. Zamiast tego osoby o radykalnych pogl\u0105dach spotykaj\u0105 si\u0119 \u2013 troch\u0119 jak w kolejnym odcinku Wyspy przetrwania<\/em> \u2013 beznadziejnie pl\u0105cz\u0105c si\u0119 w materii, zamiast zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do wyja\u015bnienia zagadki.<\/p>\n\n\n\n Jeden z raport\u00f3w Jenningsa wspomnia\u0142 jednak pewn\u0105 kwesti\u0119, nad kt\u00f3r\u0105 warto si\u0119 g\u0142\u0119biej zastanowi\u0107. Crossan zasugerowa\u0142, \u017ce autentyczne relacje na temat osoby Jezusa zosta\u0142y ozdobione w toku przekaz\u00f3w ustnych i spisane dopiero po \u015bmierci aposto\u0142\u00f3w. To ma dowodzi\u0107, \u017ce w wielu miejscach teksty ewangeliczne s\u0105 ma\u0142o wiarygodne i nie przedstawiaj\u0105 prawdziwego obrazu Jezusa. Czy to prawda?<\/p>\n\n\n\n Na co wskazuj\u0105 dowody? Zacznijmy od dw\u00f3ch prostych pyta\u0144: Kiedy zosta\u0142 napisany orygina\u0142 Nowego Testamentu? Kto go napisa\u0142?<\/p>\n\n\n\n Nie trzeba chyba nikogo przekonywa\u0107, jak wa\u017cne s\u0105 te pytania. Gdyby relacje o Jezusie zosta\u0142y spisane po \u015bmierci jego naocznych \u015bwiadk\u00f3w, nikt nie m\u00f3g\u0142by zweryfikowa\u0107 ich prawdziwo\u015bci. Lecz gdyby tekst Nowego Testamentu powsta\u0142 za \u017cycia pierwszych aposto\u0142\u00f3w, mo\u017cna by by\u0142o ustali\u0107 jego autentyczno\u015b\u0107. \u015aw. Piotr m\u00f3g\u0142by wykry\u0107 fa\u0142szerstwo i powiedzie\u0107: \u201eHej, ja tego nie napisa\u0142em\u201d. Podobnie \u015bw. Mateusz, Marek, \u0141ukasz lub Jan mogliby zareagowa\u0107, gdyby kto\u015b kwestionowa\u0142 ich relacj\u0119 \u017cycia i s\u0142\u00f3w Jezusa, lub o nie pyta\u0142.<\/p>\n\n\n\n Pisarze Nowego Testamentu twierdzili, \u017ce byli naocznymi \u015bwiadkami dziej\u00f3w Jezusa i je odtworzyli. W jednym z list\u00f3w pisze o tym \u015bw. Piotr aposto\u0142: \u201eGdy\u017c dali\u015bmy wam pozna\u0107 moc i przyj\u015bcie naszego Pana Jezusa Chrystusa, nie pod\u0105\u017caj\u0105c za zr\u0119cznie wymy\u015blonymi ba\u015bniami, ale jako naoczni \u015bwiadkowie jego wielko\u015bci\u201d (2 P 1:16 BG).<\/p>\n\n\n\n Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 Nowego Testamentu to 13 list\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a do m\u0142odych ko\u015bcio\u0142\u00f3w i os\u00f3b prywatnych. Listy \u015bw. Paw\u0142a, datowane na lata 40-60 n.e. (12-30 lat po Chrystusie) stanowi\u0105 najwcze\u015bniejsze relacje naocznych \u015bwiadk\u00f3w \u017cycia i nauczania Jezusa. Will Durant pisze o historycznej warto\u015bci list\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a: \u201eDowody chrze\u015bcija\u0144skie istnienia Chrystusa rozpoczynaj\u0105 si\u0119 od list\u00f3w przypisywanych \u015awi\u0119temu Paw\u0142owi. \u2026 Nikt nie kwestionuje istnienia \u015bw. Paw\u0142a ani tego, \u017ce wielokrotnie spotyka\u0142 si\u0119 ze \u015bw. Piotrem, Jakubem i Janem; Piotr z zazdro\u015bci\u0105 przyznaje, \u017ce m\u0119\u017cczy\u017ani ci znali \u017cywego Chrystusa\u201d.[2]\n\n\n\n W ksi\u0105\u017ckach, czasopismach i dokumentalnych programach TV Jesus Seminar<\/em> sugeruje, \u017ce Ewangelie zosta\u0142y napisane dopiero w latach 130-150 n.e. przez nieznanych autor\u00f3w. Je\u015bli to prawda, to od \u015bmierci Chrystusa do napisania Ewangelii min\u0119\u0142o by oko\u0142o 100 lat (\u015bmier\u0107 Chrystusa jest naukowo datowana na lata 30-33 n.e.)[<\/a>3]. A poniewa\u017c wszyscy naoczni \u015bwiadkowie zmarliby do tego czasu, Ewangelie mog\u0142y by\u0107 napisane tylko przez nieznanych, fa\u0142szywych autor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Jakimi dowodami dysponujemy na temat okresu, w kt\u00f3rym naprawd\u0119 powsta\u0142y pisma ewangeliczne m\u00f3wi\u0105ce o Jezusie? Naukowcy zgodnie twierdz\u0105, \u017ce Ewangelie napisali aposto\u0142owie w pierwszym wieku. Przytaczaj\u0105 na to kilka powod\u00f3w, kt\u00f3re zostan\u0105 opisane w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u. Jak na razie mo\u017cemy przyj\u0105\u0107 do wiadomo\u015bci, \u017ce istniej\u0105 trzy podstawowe rodzaje dowod\u00f3w, stanowi\u0105ce podstaw\u0119 ich wniosk\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n Biblijny archeolog William Albright stwierdzi\u0142 na podstawie bada\u0144, \u017ce wszystkie ksi\u0119gi Nowego Testamentu zosta\u0142y napisane, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 aposto\u0142\u00f3w jeszcze \u017cy\u0142a. Napisa\u0142: \u201eMo\u017cemy stwierdzi\u0107 z pewno\u015bci\u0105, \u017ce nie ma \u017cadnych dowod\u00f3w mog\u0105cych wskazywa\u0107 na to, \u017ce kt\u00f3rakolwiek z ksi\u0105g zosta\u0142a napisana po 80 roku n.e., dwa pe\u0142ne pokolenia przed latami 130\u2013150 n.e. podawanymi dzi\u015b przez niekt\u00f3rych radykalnych krytyk\u00f3w Nowego Testamentu\u201d[4<\/u>]. W innym miejscu Albright twierdzi, \u017ce ca\u0142y Nowy Testament powsta\u0142 \u201eprawdopodobnie w latach 50\u201375 n.e.\u201d.[5<\/u>]\n\n\n\n Zawsze sceptycznie nastawiony uczony John A. T. Robinson datuje Nowy Testament na lata wcze\u015bniejsze ni\u017c te podawane przez konserwatywnych naukowc\u00f3w. W swojej pozycji Redating the New Testament<\/em> Robinson twierdzi, \u017ce wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 Nowego Testamentu zosta\u0142a napisana w latach 40 \u2013 65 n.e. Oznacza to, \u017ce Nowy Testament powsta\u0142 ju\u017c siedem lat po Chrystusie.[6] Je\u015bli za\u0142o\u017cymy \u017ce to prawda, wszelkie b\u0142\u0119dy historyczne zosta\u0142yby od razu obna\u017cone przez zar\u00f3wno naocznych \u015bwiadk\u00f3w, jak i wrog\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n P\u00f3jd\u017amy zatem tropem \u015blad\u00f3w, kt\u00f3re zabior\u0105 nas w podr\u00f3\u017c od orygina\u0142\u00f3w Nowego Testamentu do jego wsp\u00f3\u0142czesnych egzemplarzy.<\/p>\n\n\n\n Pierwotne teksty aposto\u0142\u00f3w by\u0142y otoczone czci\u0105. Ko\u015bcio\u0142y je studiowa\u0142y, dzieli\u0142y si\u0119 nimi i pieczo\u0142owicie konserwowa\u0142y oraz przechowywa\u0142y niczym skarb.<\/p>\n\n\n\n Niestety rzymskie konfiskaty, wp\u0142yw 2000 lat i druga zasada termodynamiki zebra\u0142y swoje \u017cniwo. Co nam pozosta\u0142o do dzi\u015b z tych oryginalnych tekst\u00f3w? Nic. Dzi\u015b nie ma ju\u017c oryginalnych manuskrypt\u00f3w (nawet je\u015bli biblijni uczeni w\u0142\u0105czaj\u0105 co tydzie\u0144 \u0141owc\u00f3w staroci<\/em> z nadziej\u0105, \u017ce mo\u017ce kt\u00f3ry\u015b si\u0119 odnajdzie).<\/p>\n\n\n\n Los Nowego Testamentu nie by\u0142 odosobniony, podzieli\u0142y go wszystkie por\u00f3wnywalne skrypty z tamtego okresu. Jednak historyk\u00f3w nie martwi brak oryginalnych manuskrypt\u00f3w, o ile maj\u0105 wiarygodne kopie do badania. Czy staro\u017cytne kopie Nowego Testamentu s\u0105 dost\u0119pne, a je\u015bli tak, czy s\u0105 wierne orygina\u0142om?<\/p>\n\n\n\n Liczba ko\u015bcio\u0142\u00f3w ros\u0142a, a z ni\u0105 pod nadzorem przyw\u00f3dc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a powstawa\u0142y setki egzemplarzy Nowego Testamentu. Ka\u017cdy list zosta\u0142 starannie napisany na pergaminie lub papirusie. Dzi\u0119ki temu, dzisiaj, uczeni mog\u0105 bada\u0107 przetrwa\u0142e kopie (oraz kopie kopii, a potem kopie kopii kopii \u2013 rozumiecie), aby okre\u015bli\u0107 autentyczno\u015b\u0107 i jak najdok\u0142adniej poda\u0107 dat\u0119 powstania orygina\u0142\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Naukowcy badaj\u0105cy staro\u017cytn\u0105 literatur\u0119 opracowali nawet metod\u0119 krytyki tekstu celem badania dokument\u00f3w takich, jak Odyseja<\/em>, opart\u0105 na por\u00f3wnaniu ich z innymi staro\u017cytnymi dokumentami, pozwalaj\u0105c\u0105 ustali\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 dzie\u0142. Ca\u0142kiem niedawno historyk wojskowo\u015bci, Charles Sanders, wzbogaci\u0142 sposoby oceny tekst\u00f3w, opracowuj\u0105c trzycz\u0119\u015bciowe badanie testowe, kt\u00f3re bada nie tylko wiarygodno\u015b\u0107 danego egzemplarza, ale tak\u017ce wiarygodno\u015b\u0107 autor\u00f3w. Trzy cz\u0119\u015bci badania to:<\/p>\n\n\n\n Sp\u00f3jrzmy, co si\u0119 wydarzy, gdy zastosujemy to badanie do manuskrypt\u00f3w Nowego Testamentu.<\/p>\n\n\n\n Ta cz\u0119\u015b\u0107 badania por\u00f3wnuje dokument z innymi dokumentami z tego samego okresu historii staro\u017cytnej. W ramach testu pytamy:<\/p>\n\n\n\n Wyobra\u017amy sobie, \u017ce mamy tylko dwa lub trzy egzemplarze orygina\u0142\u00f3w manuskrypt\u00f3w Nowego Testamentu. Pr\u00f3bki by\u0142yby tak ma\u0142e, \u017ce trudno by\u0142oby zweryfikowa\u0107 prawdziwo\u015b\u0107. Z drugiej strony, gdyby\u015bmy mieli ich setki a mo\u017ce nawet tysi\u0105ce, mogliby\u015bmy z \u0142atwo\u015bci\u0105 wyeliminowa\u0107 b\u0142\u0119dy lub niew\u0142a\u015bciwy przekaz.<\/p>\n\n\n\n Tak wi\u0119c, w jakim stopniu mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 Nowy Testament z innymi staro\u017cytnymi pismami maj\u0105c do dyspozycji zar\u00f3wno takie dane, jak liczba kopii, jak i przedzia\u0142u czasu, kt\u00f3ry up\u0142yn\u0105\u0142 od napisania orygina\u0142\u00f3w? Dzi\u015b istnieje ponad 5000 manuskrypt\u00f3w Nowego Testamentu w oryginalnym j\u0119zyku greckim. Wiele z nich to tylko fragmenty, ale s\u0105 te\u017c kompletne ksi\u0119gi. Liczba t\u0142umacze\u0144 na inne j\u0119zyki jest osza\u0142amiaj\u0105ca – 24 000 datowane na okres od drugiego do pi\u0119tnastego wieku.<\/p>\n\n\n\n Dla por\u00f3wnania, drugiego najlepiej udokumentowanego staro\u017cytnego manuskryptu, Iliady Homera, pozosta\u0142o 643 kopie.[8] Nale\u017cy te\u017c u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce je\u015bli chodzi o pozosta\u0142e staro\u017cytne pisma historyczne, obecnie istnieje du\u017co mniej ich manuskrypt\u00f3w ni\u017c manuskrypt\u00f3w Nowego testamentu (zwykle poni\u017cej 10). Badacz Nowego Testamentu, Bruce Metzger, zauwa\u017ca: \u201eW przeciwie\u0144stwie do tych liczb [innych staro\u017cytnych manuskrypt\u00f3w] krytyk tekst\u00f3w Nowego Testamentu jest zmieszany bogactwem materia\u0142u\u201d.[9]\n\n\n\n Znaczenie ma nie tylko liczba manuskrypt\u00f3w, ale tak\u017ce odst\u0119p czasu od napisania orygina\u0142u do powstania kopii. Tysi\u0105c lat kopiowania mo\u017ce zmieni\u0107 tekst diametralnie, ale ponad sto niekoniecznie.<\/p>\n\n\n\n Jeden z niemieckich krytyk\u00f3w, Ferdinand Christian Baur (1792\u20131860), twierdzi, \u017ce Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Jana zosta\u0142a napisana dopiero oko\u0142o roku 160 n.e. i dlatego niemo\u017cliwe jest, aby \u015bw. Jan aposto\u0142 napisa\u0142 j\u0105 osobi\u015bcie. Je\u015bli to prawda, odkrycie to podwa\u017ca\u0142oby pisma \u015bw. Jana, ale te\u017c rzuci\u0142oby cie\u0144 podejrzenia na ca\u0142y Nowy Testament. Jednak w Egipcie odkryto skrytk\u0119 z fragmentami Nowego Testamentu spisanego na papirusie, a w\u015br\u00f3d nich fragment Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Jana (konkretnie P52: Jan 18:31-33) datowany na oko\u0142o 25 lat po napisaniu przez \u015bw. Jana orygina\u0142u.<\/p>\n\n\n\n Metzger wyja\u015bnia: \u201ePodobnie jak Robinson Crusoe, widz\u0105c jeden \u015blad na piasku doszed\u0142 do wniosku, \u017ce na wyspie przebywa z nim inna istota ludzka poruszaj\u0105ca si\u0119 na dw\u00f3ch ko\u0144czynach, tak fragment papirusu P52 [oznaczenie fragmentu] dowodzi, \u017ce czwarta Ewangelia istnia\u0142a i by\u0142a u\u017cywana w pierwszej po\u0142owie drugiego wieku w prowincjonalnym miasteczku nad Nilem, mocno oddalonym od tradycyjnego miejsca powstania dzie\u0142a (Efezu w Azji Mniejszej).\u201d[10] Znalezisko po znalezisku archeologowie odkopali kopie wi\u0119kszych cz\u0119\u015bci Nowego Testamentu pochodz\u0105ce z okresu do 150 lat po powstaniu orygina\u0142\u00f3w.[11]\n\n\n\n W przypadku wi\u0119kszo\u015bci staro\u017cytnych dokument\u00f3w okres powstania kopii od napisania orygina\u0142u wyni\u00f3s\u0142 od 400 do 1400 lat. Dla por\u00f3wnania, Poetyka Arystotelesa powsta\u0142a oko\u0142o 343 r. p.n.e., jej najwcze\u015bniejsza kopia zosta\u0142a napisana dopiero w roku 1100 n.e., a \u0142\u0105cznie istnieje pi\u0119\u0107 kopii tego dzie\u0142a. Nikt jednak nie organizuje poszukiwa\u0144 historycznej osoby Platona, i nie twierdzi \u017ce by\u0142 tak naprawd\u0119 stra\u017cakiem, a nie filozofem.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o Bibli\u0119 istnieje prawie kompletna wersja, zwana Kodeksem Watyka\u0144skim, napisana zaledwie 250-300 lat po powstaniu orygina\u0142u aposto\u0142\u00f3w. Najstarszy znany nam egzemplarz Nowego Testamentu spisany uncja\u0142\u0105 to Kodeks Synajski, znajduj\u0105cy si\u0119 obecnie w Muzeum Brytyjskim.<\/p>\n\n\n\n Podobnie jak Kodeks Watyka\u0144ski jest on datowany na czwarty wiek. Kodeksy Watyka\u0144ski i Synajski wracaj\u0105 do pocz\u0105tk\u00f3w historii chrze\u015bcija\u0144stwa, podobnie jak inne wczesne manuskrypty biblijne. Od siebie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 minimalnie i daj\u0105 nam bardzo dobry obraz tego, jaka tre\u015b\u0107 mog\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 w oryginale dokumentu.<\/p>\n\n\n\n Krytycznie nastawiony naukowiec John A. T. Robinson przyznaje: \u201eBogactwo manuskrypt\u00f3w i przede wszystkim niedu\u017ca odleg\u0142o\u015b\u0107 czasowa od spisania orygina\u0142u do powstania pierwszej zachowanej kopii czyni go zdecydowanie najlepiej potwierdzonym staro\u017cytnym dokumentem na \u015bwiecie.\u201d[12] Profesor prawa John Warwick Montgomery potwierdza: \u201ePozosta\u0107 sceptycznym wobec ko\u0144cowej wersji Nowego Testamentu to jakby pozwoli\u0107 odej\u015b\u0107 w zapomnienie ca\u0142ej antycznej klasyce, poniewa\u017c nie ma innego dokumentu pochodz\u0105cego z okresu staro\u017cytnego, kt\u00f3ry by\u0142by tak dobrze po\u015bwiadczony bibliograficznie, jak Nowy Testament.\u201d[13]\n\n\n\n Konkluzja jest nast\u0119puj\u0105ca: Je\u015bli pisma Nowego Testamentu powsta\u0142y i by\u0142y rozpowszechniane w du\u017cej blisko\u015bci od rzeczywistych wydarze\u0144, wielce prawdopodobne jest, \u017ce wizerunek Jezusa jest w nich rzetelny. Dowody zewn\u0119trzne to nie jedyna droga do znalezienia odpowiedzi na pytanie wiarygodno\u015bci; uczeni korzystaj\u0105 te\u017c z dowod\u00f3w wewn\u0119trznych.<\/p>\n\n\n\n W 1844 roku niemiecki uczony Konstanty Tischendorf poszukiwa\u0142 r\u0119kopis\u00f3w Nowego Testamentu. W bibliotece klasztoru \u015awi\u0119tej Katarzyny na g\u00f3rze Synaj przez przypadek zauwa\u017cy\u0142 kosz wype\u0142niony starymi kartkami. To by\u0142o niesamowite odkrycie, Tischendorf by\u0142 jednocze\u015bnie szcz\u0119\u015bliwy i zszokowany. Nigdy dot\u0105d nie spotka\u0142 si\u0119 z tak starymi greckimi r\u0119kopisami.<\/p>\n\n\n\n Zapyta\u0142 o nie bibliotekarza i z przera\u017ceniem odkry\u0142, \u017ce strony s\u0142u\u017cy\u0142y jako opa\u0142. Dwa koszyki takich dokument\u00f3w zosta\u0142y ju\u017c spalone!<\/p>\n\n\n\n Entuzjazm Tischendorfa niepokoi\u0142 mnich\u00f3w na tyle, \u017ce nie chcieli mu pokaza\u0107 r\u0119kopis\u00f3w. Jednak\u017ce, pozwolili mu zabra\u0107 te 43 strony, kt\u00f3re wcze\u015bniej odkry\u0142.<\/p>\n\n\n\n Pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, Tischendorf powr\u00f3ci\u0142 do klasztoru na G\u00f3rze Synaj, tym razem z pomoc\u0105 rosyjskiego cara Aleksandra II. Podczas pobytu, mnich zaprowadzi\u0142 Tischendorfa do swojego pokoju i pokaza\u0142 mu zawini\u0119ty w p\u0142\u00f3tno r\u0119kopis, kt\u00f3ry przechowywano na p\u00f3\u0142ce wraz z fili\u017cankami i innymi naczyniami. Niemiecki uczony natychmiast rozpozna\u0142 cenne, pozosta\u0142e fragmenty r\u0119kopis\u00f3w, kt\u00f3re widzia\u0142 wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n Klasztor zgodzi\u0142 si\u0119 sprezentowa\u0107 r\u0119kopis carowi Rosji, obro\u0144cy greckiego Ko\u015bcio\u0142a. W 1933 roku Zwi\u0105zek Radziecki sprzeda\u0142 r\u0119kopis Muzeum Brytyjskiemu za 100 000 funt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Kodeks Synajski jest jednym z najwcze\u015bniejszych i najwa\u017cniejszych, kompletnych r\u0119kopis\u00f3w Nowego Testamentu. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce jest to jedna z 50 Biblii, kt\u00f3rych przygotowanie zleci\u0142 Euzebiuszowi na pocz\u0105tku czwartego wieku cesarz Konstantyn. Kodeks Synajski sta\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 pomoc\u0105 naukow\u0105 w weryfikacji poprawno\u015bci Nowego Testamentu.<\/p>\n\n\n\n Jak przysta\u0142o na dobrych detektyw\u00f3w, historycy weryfikuj\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 na podstawie wewn\u0119trznych poszlak. Takie wskaz\u00f3wki ujawniaj\u0105 motywy autor\u00f3w, ich ch\u0119\u0107 do ujawnienia szczeg\u00f3\u0142\u00f3w i inne cechy mo\u017cliwe do zweryfikowania. Kluczowymi wewn\u0119trznymi wskaz\u00f3wkami u\u017cywanymi przez badaczy do testowania wiarygodno\u015bci s\u0105:<\/p>\n\n\n\n We\u017amy jako przyk\u0142ad film \u015awiat\u0142a stadion\u00f3w<\/em> (Friday Night Lights<\/em>). Wydaje si\u0119 by\u0107 oparty na wydarzeniach historycznych, ale podobnie jak w przypadku wielu film\u00f3w lu\u017ano opartych na faktycznych wydarzeniach, pozostawia widza z pytaniem \u201eCzy to naprawd\u0119 tak by\u0142o?\u201d Wi\u0119c, w jaki spos\u00f3b mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 jego historyczn\u0105 wiarygodno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n Jedn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 by\u0142aby obecno\u015b\u0107 nieistotnego materia\u0142u. Powiedzmy, \u017ce w \u015brodku filmu trener, bez wyra\u017anego powodu, otrzymuje telefon informuj\u0105cy go, \u017ce jego matka ma raka m\u00f3zgu. Wydarzenie nie ma nic wsp\u00f3lnego z fabu\u0142\u0105 i nigdy wi\u0119cej si\u0119 o nim nie wspomina. Jedynym wyt\u0142umaczeniem na pojawienie si\u0119 tego nieistotnego zdarzenia by\u0142by fakt, \u017ce istotnie mia\u0142o ono miejsce i \u017ce re\u017cyser chcia\u0142 zachowa\u0107 historyczn\u0105 dok\u0142adno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Kolejny przyk\u0142ad z tego samego filmu. Pod\u0105\u017caj\u0105c tokiem akcji, chcieliby\u015bmy, aby dru\u017cyna Permian Panthers zdoby\u0142a mistrzostwo stanu. Ale niestety tak si\u0119 nie dzieje. Przynosi to efekt odwrotny do zmierzonego i od razu wiemy, \u017ce to wydarzy\u0142o si\u0119 naprawd\u0119 poniewa\u017c w rzeczywisto\u015bci Permian Panthers nie zdobyli mistrzostwa. Obecno\u015b\u0107 sprzecznego materia\u0142u jest r\u00f3wnie\u017c poszlak\u0105 potwierdzaj\u0105c\u0105 prawdziwo\u015b\u0107 historyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wreszcie, wykorzystanie rzeczywistych miast i znanych miejsc takich jak stadion Houston Astrodome powoduje, \u017ce traktujemy elementy jako cz\u0119\u015b\u0107 historii, poniewa\u017c s\u0105 zbyt proste do potwierdzenia lub sfa\u0142szowania.<\/p>\n\n\n\n To zaledwie kilka przyk\u0142ad\u00f3w tego, w jaki spos\u00f3b dowody wewn\u0119trzne potwierdzaj\u0105 b\u0105d\u017a neguj\u0105 historyczn\u0105 wiarygodno\u015b\u0107 dokumentu. Przyjrzymy si\u0119 pobie\u017cnie dowodom wewn\u0119trznym potwierdzaj\u0105cym historyczno\u015b\u0107 Nowego Testamentu.<\/p>\n\n\n\n Kilka aspekt\u00f3w Nowego Testamentu pomaga nam okre\u015bli\u0107 jego wiarygodno\u015b\u0107 na podstawie jego tre\u015bci i w\u0142a\u015bciwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Fa\u0142szywe dokumenty pomijaj\u0105 relacje naocznych \u015bwiadk\u00f3w lub s\u0105 niesp\u00f3jne. Tak wi\u0119c zupe\u0142na sprzeczno\u015b\u0107 mi\u0119dzy Ewangeliami udowodni\u0142aby, \u017ce zawieraj\u0105 b\u0142\u0119dy. Ale jednocze\u015bnie, je\u015bli ka\u017cda z Ewangelii m\u00f3wi\u0142a dok\u0142adnie to samo, wzbudza\u0142oby to podejrzenia o zmow\u0119. Mo\u017cna by by\u0142o przypuszcza\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142spiskowcy usi\u0142uj\u0105 uzgodni\u0107 ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 swojego planu. Zar\u00f3wno zbyt du\u017ca, jak i zbyt ma\u0142a sp\u00f3jno\u015b\u0107 wzbudza podejrzenie.<\/p>\n\n\n\n Og\u00f3lnie \u015bwiadkowie pope\u0142nianych przest\u0119pstw lub wypadk\u00f3w bior\u0105 udzia\u0142 w tych wydarzeniach, ale postrzegaj\u0105 je w inny spos\u00f3b. Podobnie, cztery Ewangelie opisuj\u0105 wydarzenia z \u017cycia Jezusa z r\u00f3\u017cnych perspektyw. Jednak niezale\u017cnie od tych perspektyw, bibli\u015bci zaskoczeni s\u0105 sp\u00f3jno\u015bci\u0105 ich relacji i jasnym obrazem Jezusa i jego nauczania, kt\u00f3re zestawili wraz z uzupe\u0142niaj\u0105cymi si\u0119 \u015bwiadectwami.<\/p>\n\n\n\n Historycy uwielbiaj\u0105 szczeg\u00f3\u0142y w dokumencie, poniewa\u017c u\u0142atwiaj\u0105 one weryfikacj\u0119 wiarygodno\u015bci. Listy Paw\u0142a s\u0105 pe\u0142ne szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Tak samo jak Ewangelie obfituj\u0105 w liczne detale. Dla przyk\u0142adu, zar\u00f3wno Ewangelia \u0141ukasza, jak i jego Dzieje Apostolskie, zosta\u0142y napisane do m\u0119\u017cczyzny ze znanego rodu imieniem Teofil, kt\u00f3ry w tym czasie niew\u0105tpliwie by\u0142 znan\u0105 osobisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Gdyby te pisma by\u0142y jedynie wynalazkami aposto\u0142\u00f3w, fa\u0142szywe imiona, miejsca i wydarzenia szybko zosta\u0142yby zauwa\u017cone przez ich wrog\u00f3w, przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskich i rzymskich. Mog\u0142oby to sta\u0107 si\u0119 afer\u0105 Watergate pierwszego wieku. Jednak wiele szczeg\u00f3\u0142\u00f3w Nowego Testamentu zosta\u0142o potwierdzonych przez niezale\u017cn\u0105 weryfikacj\u0119. Historyk klasyczny, Colin Hemer, na przyk\u0142ad \u201eidentyfikuje 84 fakty z 16 ostatnich rozdzia\u0142\u00f3w Dziej\u00f3w Apostolskich, kt\u00f3re zosta\u0142y potwierdzone przez badania archeologiczne\u201d.[15]\n\n\n\n W ci\u0105gu ostatnich kilku stuleci biblijni sceptycy podwa\u017cali zar\u00f3wno wiarygodno\u015b\u0107 autorstwa \u0141ukasza, jak i jego datowanie, twierdz\u0105c, \u017ce zosta\u0142y napisane w drugim wieku przez nieznanego autora. Archeolog Sir William Ramsey by\u0142 przekonany, \u017ce maj\u0105 racj\u0119, i zacz\u0105\u0142 dochodzenie. Po szeroko zakrojonych badaniach, archeolog zmieni\u0142 zdanie. Ramsey przyzna\u0142, \u017ce \u201e\u0141ukasz jest historykiem pierwszej rangi. … Tego autora nale\u017cy umie\u015bci\u0107 po\u015br\u00f3d najwi\u0119kszych historyk\u00f3w. … historia \u0141ukasza nie ma sobie r\u00f3wnych pod wzgl\u0119dem jej wiarygodno\u015bci\u201d.[16]\n\n\n\n Dzieje Apostolskie s\u0105 kronikami podr\u00f3\u017cy misyjnych Paw\u0142a, kt\u00f3re wymieniaj\u0105 miejsca, kt\u00f3re odwiedzi\u0142, ludzi kt\u00f3rych widzia\u0142, wiadomo\u015bci kt\u00f3re przekaza\u0142 i prze\u015bladowania, kt\u00f3rych dozna\u0142. Czy wszystkie te szczeg\u00f3\u0142y mog\u0142y zosta\u0107 sfa\u0142szowane? Rzymski historyk Sherwin-White napisa\u0142: \u201eDla Dziej\u00f3w Apostolskich potwierdzenie historyczno\u015bci jest dobitne. … Ka\u017cda pr\u00f3ba odrzucenia ich podstawowej historyczno\u015bci musi teraz wydawa\u0107 si\u0119 absurdalna. Rzymscy historycy od dawna traktuj\u0105 to jako co\u015b oczywistego\u201d.[17]\n\n\n\n Od relacji Ewangelicznych do list\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a, autorzy Nowego Testamentu otwarcie opisywali szczeg\u00f3\u0142y, wymieniaj\u0105c nawet nazwiska os\u00f3b, kt\u00f3re \u017cy\u0142y w tym czasie. Historycy potwierdzili przynajmniej trzydzie\u015bci z tych nazwisk.[18]\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 sfa\u0142szowanych tekst\u00f3w pochodzi z dokument\u00f3w o charakterze og\u00f3lnym i publicznym, tak jak tekst tego artyku\u0142u (bez w\u0105tpienia niezliczone fa\u0142szerstwa kr\u0105\u017c\u0105 ju\u017c na czarnym rynku). Ekspert historyczny Louis Gottschalk zauwa\u017ca prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce osobiste listy przeznaczone dla mniejszego grona odbiorc\u00f3w s\u0105 wiarygodne.[19] Do kt\u00f3rej kategorii nale\u017c\u0105 dokumenty Nowego Testamentu?<\/p>\n\n\n\n C\u00f3\u017c, niekt\u00f3re z nich najwyra\u017aniej mia\u0142y by\u0107 szeroko rozpowszechnione. Jednak du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 Nowego Testamentu sk\u0142ada si\u0119 z osobistych list\u00f3w adresowanych do ma\u0142ych grup lub indywidualnych os\u00f3b. Te dokumenty przynajmniej nie b\u0119d\u0105 uznawane za dobry materia\u0142 do sfa\u0142szowania.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pisarzy nie chce si\u0119 publicznie zawstydza\u0107. W zwi\u0105zku z tym historycy zauwa\u017cyli, \u017ce dokumenty zawieraj\u0105ce wstydliwe rewelacje o autorach s\u0105 na og\u00f3\u0142 wiarygodne. Co autorzy Nowego Testamentu m\u00f3wili o sobie?<\/p>\n\n\n\n Co zaskakuj\u0105ce, autorzy Nowego Testamentu nazbyt cz\u0119sto przedstawili si\u0119 jako t\u0119pi, tch\u00f3rzliwi i wiaro\u0142omni. Na przyk\u0142ad, rozwa\u017cmy potr\u00f3jne zaparcie si\u0119 Jezusa przez Piotra lub przechwalanie si\u0119 Aposto\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry z nich by\u0142 najwi\u0119kszy – obie opowie\u015bci zapisane s\u0105 w Ewangeliach. Jako, \u017ce szacunek dla aposto\u0142\u00f3w by\u0142 kluczowy w pocz\u0105tkach Ko\u015bcio\u0142a, w\u0142\u0105czenie tego rodzaju materia\u0142u nie ma sensu, chyba \u017ce aposto\u0142owie relacjonowali zgodnie z prawd\u0105.[20]\n\n\n\n W Historii Cywilizacji, Will Durant napisa\u0142 o aposto\u0142ach: \u201eCi ludzie nie byli typem, kt\u00f3ry zosta\u0142by wybrany, aby odmieni\u0107 \u015bwiat. Ewangelie realistycznie r\u00f3\u017cnicuj\u0105 swoje postacie oraz uczciwie demaskuj\u0105 ich wady\u201d.[21]\n\n\n\n Ewangelie m\u00f3wi\u0105 nam, \u017ce pusty gr\u00f3b Jezusa zosta\u0142 odkryty przez kobiet\u0119, mimo \u017ce w Izraelu zeznania kobiet uznawano za praktycznie bezwarto\u015bciowe i nie by\u0142y nawet dopuszczalne w s\u0105dzie. Matka i rodzina Jezusa zostali udokumentowani jakoby twierdzili, \u017ce Jezus postrada\u0142 zmys\u0142y. Jedne z ostatnich wypowiedzianych s\u0142\u00f3w przez Jezusa na krzy\u017cu brzmia\u0142y \u00abBo\u017ce m\u00f3j, Bo\u017ce m\u00f3j, czemu\u015b mnie opu\u015bci\u0142?\u00bb I tak oto brzmi cz\u0119\u015b\u0107 listy zdarze\u0144 zapisanych w Nowym Testamencie, kt\u00f3re s\u0105 sprzeczne, tym bardziej je\u015bli intencj\u0105 autora by\u0142o co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko dok\u0142adne przedstawienie \u017cycia i nauk Jezusa Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n Ironicznym (lub mo\u017ce logicznym) jest fakt, \u017ce niekt\u00f3re z g\u0142\u00f3wnych problem\u00f3w, z jakimi boryka\u0142 si\u0119 pierwszowieczny ko\u015bci\u00f3\u0142 – misja nawracania pogan, dary duchowe, chrzest, przyw\u00f3dztwo – zosta\u0142y uj\u0119te bezpo\u015brednio w spisanych s\u0142owach Jezusa. Je\u015bli jego na\u015bladowcy po prostu tworzyli materia\u0142, kt\u00f3ry mia\u0142 przyczyni\u0107 si\u0119 do budowy ko\u015bcio\u0142a, dlaczego nie sformu\u0142owaliby instrukcji od Jezusa w tych kwestiach? W jednym przypadku, aposto\u0142 Pawe\u0142 stanowczo stwierdzi\u0142 w pewnym temacie, \u201eNa to nie mamy nauki od Pana\u201d.<\/p>\n\n\n\n Trzeci\u0105 i ostatni\u0105 miar\u0105 wiarygodno\u015bci dokumentu jest badanie dowod\u00f3w zewn\u0119trznych, kt\u00f3re zadaje pytanie: \u201eCzy historyczne zapisy poza Nowym Testamentem potwierdzaj\u0105 jego wiarygodno\u015b\u0107\u201d? Co wi\u0119c niechrze\u015bcija\u0144scy historycy m\u00f3wili o Jezusie Chrystusie?<\/p>\n\n\n\n \u201e\u0141\u0105cznie co najmniej siedemna\u015bcie niechrze\u015bcija\u0144skich zapis\u00f3w zawiera ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t szczeg\u00f3\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych \u017cycia, nauki, \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa, a tak\u017ce szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce wczesnego ko\u015bcio\u0142a\u201d.[22] Jest to zdumiewaj\u0105ce, bior\u0105c pod uwag\u0119 brak innej historii z tego okresu. Wi\u0119cej \u017ar\u00f3de\u0142 m\u00f3wi o Jezusie ni\u017c o podbojach Cezara maj\u0105cych miejsce w tym samym okresie. Jest to tym bardziej zdumiewaj\u0105ce, \u017ce potwierdzenie tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w Nowego Testamentu pochodzi z okresu od 20 do 150 lat po Chrystusie, \u201edo\u015b\u0107 wcze\u015bnie wed\u0142ug standard\u00f3w staro\u017cytnej historiografii\u201d.[23]\n\n\n\n Wiarygodno\u015b\u0107 Nowego Testamentu jest dodatkowo potwierdzona przez ponad 36 000 pozabiblijnych dokument\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich (cytaty od przyw\u00f3dc\u00f3w ko\u015bcio\u0142a z pierwszych trzech wiek\u00f3w) datowane nawet na dziesi\u0119\u0107 lat po ostatnim pi\u015bmie z Nowego Testamentu.[24] Je\u015bli wszystkie kopie Nowego Testamentu zosta\u0142y utracone, mo\u017cna by odtworzy\u0107 go na podstawie innych list\u00f3w oraz dokument\u00f3w, za wyj\u0105tkiem kilku werset\u00f3w.[25]\n\n\n\n Emerytowany profesor Uniwersytetu Bosto\u0144skiego, Howard Clark Kee, podsumowuje: \u201eRezultatem analizy innych \u017ar\u00f3de\u0142 poza Nowym Testamentem, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do … naszej wiedzy o Jezusie, jest potwierdzenie jego historycznego istnienia, jego niezwyk\u0142ych mocy, oddania jego na\u015bladowc\u00f3w, dalszego istnienia ruchu po jego \u015bmierci … i przenikni\u0119cie chrze\u015bcija\u0144stwa … do samego Rzymu w p\u00f3\u017aniejszym okresie pierwszego wieku\u201d.[26]\n\n\n\n Badanie dowod\u00f3w zewn\u0119trznych opiera si\u0119 zatem na dowodach dostarczonych w ramach innych bada\u0144. Pomimo przypuszcze\u0144 kilku radykalnych sceptyk\u00f3w, nowotestamentowy portret prawdziwego Jezusa Chrystusa jest praktycznie odporny na zatarcie. Chocia\u017c istnieje kilku heretyk\u00f3w, takich jak Jesus Seminar<\/em>, to porozumienie ekspert\u00f3w, niezale\u017cnie od ich przekona\u0144 religijnych potwierdza, \u017ce Nowy Testament, kt\u00f3ry czytamy dzisiaj, wiernie przedstawia zar\u00f3wno s\u0142owa, jak i wydarzenia z \u017cycia Jezusa.<\/p>\n\n\n\n Profesor interpretacji na uniwersytecie McMaster Divinity College, Clark Pinnock, podsumowa\u0142 to dobrze, gdy powiedzia\u0142: \u201eNie istnieje \u017caden dokument ze \u015bwiata staro\u017cytnego, kt\u00f3ry jest \u015bwiadectwem tak znakomitego zbioru \u015bwiadectw historycznych i tekstowych. … Uczciwy [cz\u0142owiek] nie mo\u017ce odrzuci\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a tego rodzaju. Sceptycyzm w odniesieniu do historycznych referencji chrze\u015bcija\u0144stwa, opiera si\u0119 na irracjonalnej podstawie\u201d.[27]\n\n\n\n Powa\u017cne pytanie naszych czas\u00f3w: \u201eKim naprawd\u0119 jest Jezus Chrystus?\u201d. Czy by\u0142 po prostu wyj\u0105tkowym cz\u0142owiekiem? Czy Bogiem w ludzkim ciele, jak m\u00f3wi\u0105 o nim \u015bw. Pawe\u0142, Jan i inni aposto\u0142owie?<\/p>\n\n\n\n Naoczni \u015bwiadkowie Jezusa Chrystusa m\u00f3wili i zachowywali si\u0119, jakby rzeczywi\u015bcie wierzyli \u017ce po \u015bmierci przez ukrzy\u017cowanie fizycznie powsta\u0142 z martwych. Je\u015bli si\u0119 mylili, chrze\u015bcija\u0144stwo powsta\u0142o na k\u0142amstwie. Je\u015bli si\u0119 nie mylili, taki cud uzasadnia\u0142by wszystko, co Jezus m\u00f3wi\u0142 o Bogu, o sobie i o nas.<\/p>\n\n\n\n Ale czy nale\u017cy traktowa\u0107 zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa tylko w kategoriach wiary? Czy istniej\u0105 na to konkretne dowody historyczne? Kilku sceptyk\u00f3w podj\u0119\u0142o si\u0119 zbadania \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych, aby udowodni\u0107, \u017ce zmartwychwstanie nie mia\u0142o miejsca. Co odkryli?<\/p>\n\n\n\nSens utracony w t\u0142umaczeniu<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Ale czy to prawda?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
Komu potrzebne s\u0105 us\u0142ugi firmy Xerox?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
Test bibliograficzny<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
Luka czasowa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Odkrycie Kodeksu Synajskiego<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Badanie dowod\u00f3w wewn\u0119trznych<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n
Sp\u00f3jno\u015b\u0107<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3\u0142y<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Listy adresowane do ma\u0142ych grup<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
K\u0142opotliwe cechy<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Sprzeczne lub nieistotne materia\u0142y<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Brak odpowiednich materia\u0142\u00f3w<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Badania dowod\u00f3w zewn\u0119trznych<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Czy Jezus naprawd\u0119 powsta\u0142 z martwych?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n